Stichting Mesdag-Zuivelfonds NLTO
Van Limburg Stirumweg 25
9291KB Kollum
mesdagfonds@gmail.com

Laatste nieuws

Bodemstructuur en bodemvruchtbaarheid meest bepalend voor hoeveelheid stikstof en fosfaat in oppervlaktewater

26-06-2019 - De bodemstructuur  en bodemvruchtbaarheid van landbouwgrond spelen een belangrijke rol bij de hoeveelheid stikstof en fosfaat, die wordt gemeten in het oppervlaktewater. Dit blijkt uit onderzoek van het NMI Wageningen in opdracht van Mesdag Zuivelfonds en Wetterskip Fryslân. 

De fosforconcentratie in het water blijkt in het grootste deel van Friesland sterk afhankelijk te zijn van de bodemstructuur en de vorm van de sloot. De boer kan hier via bemesting niet op sturen; hij kan er alleen voor zorgen dat er geen oppervlakkige afspoeling plaatsvindt.De bodemvruchtbaarheid blijkt de belangrijkste factor voor wat betreft de uitspoeling van stikstof. Mineralenverliezen kunnen dan ook worden voorkomen met goed bodembeheer. De hoogte van de mestgift blijkt veel minder een rol te spelen, beoordeeld vanuit de huidige bemestingsnormen.   
 
Wetterskip Fryslân en Mesdag Zuivelfonds gingen samen op zoek naar de oorzaken van de stagnerende verbetering van de waterkwaliteit in het Friese landelijke gebied. De ingezette maatregelen gericht op stikstof en fosfor, veelal toegespitst op bemesting, blijken sinds circa 2005 geen meetbaar effect meer te hebben op de waterkwaliteit. Onderzoeksinstituut NMI uit Wageningen kreeg de opdracht de problematiek in kaart te brengen middels een nieuwe onderzoeksmethode: gebaseerd op metingen in plaats van modellen. Onlangs werd het onderzoek afgerond. De bodemstructuur en de ontwatering blijken een belangrijke rol te spelen voor fosfor, terwijl bemesting vooral belangrijk is voor stikstof.

Als het gaat over stikstof en fosfor in sloten en vaarten in het landelijke gebied, dan wordt al snel gekeken naar de boeren. Logisch, zij vormen de belangrijkste gebruikers van dit gebied.
Eerder is in het beheergebied van Wetterskip Fryslân met behulp van computermodellen een onderzoek naar de bronnen van nutriënten in het landelijk gebied gedaan. Hieruit bleek dat de helft tot ongeveer driekwart van de stikstof- en fosforbelasting samen te hangen met de actuele bemesting en de nalevering van de bodem. Het drainagesysteem was daarbij sterk bepalend voor de route waarlangs de nutriënten in het water terechtkomen. Via aanscherping van het mestbeleid zou de belasting van het oppervlaktewater echter met slechts 2 tot 10% kunnen dalen.

De praktijk blijkt dan ook al vijftien jaar weerbarstig: van de maatregelen die door boeren worden genomen, wordt nauwelijks effect gemeten. Wat is daarvan de oorzaak? Begin 2018 besloten Wetterskip Fryslân en Mesdag Zuivelfonds samen op zoek te gaan naar de reden van de stagnerende waterkwaliteit. Daarbij stonden twee vragen centraal:
  1. Is de herkomst van de vervuilingsbronnen goed in beeld?
  2. Met welke maatregelen valt het beste te sturen op de stikstof- en fosforbelasting van het water?

Uitvoering onderzoek
De uitspoeling van mineralen naar het water wordt sinds jaar en dag berekend met modellen. Voor de zoektocht in Friesland wordt onderzoeksinstituut NMI gevraagd gebruik te maken van zijn nieuwe onderzoeksmethode, die gebaseerd is op metingen. Bij deze methode worden honderdduizenden metingen verzameld: over de waterkwaliteit, de bodemsamenstelling, mineralengehalten in de bodem, grondwaterstanden en – samenstelling, rioolwaterzuivering, bemesting, grondgebruik en intensiviteit van teelten, aantallen watervogels, enzovoorts. Een slimme computer gaat vervolgens op zoek naar de verbanden. In dit onderzoek zijn gegevens gebruikt van zo’n 200 verschillende kenmerken. Zo moet duidelijk worden welk verband er is tussen de mate van bemesting, de watervogels en ganzen, de waterzuivering, de gemeten concentraties stikstof en fosfor in het water, enz.

Fosfor nauwelijks te beïnvloeden
Volgens Gerard Ros, onderzoeker bij het NMI, blijken de concentraties stikstof en fosfor in het water goed te voorspellen op basis van de gebiedskenmerken. De fosforconcentratie in het water blijkt in het grootste deel van het gebied sterk afhankelijk te zijn van de bodemstructuur (klei, zand of veen), het metalengehalte (zoals ijzer) in de bodem, de P-toestand van de bodem en het kalkgehalte. “De boer kan hier via bemesting niet op sturen; hij kan alleen invloed uitoefenen op het verminderen van oppervlakkige afspoeling, de belangrijkste route waarlangs fosfor in het water komt”, aldus Ros.

De maatregelen voor het verlagen van de fosforconcentraties in het water moeten dan ook vooral worden gezocht in het tegengaan van oppervlakkige afspoeling (bijv. door goed bodembeheer), het beheer van de sloten en het beheer van de slootrand.  Een voorbeeld hiervan is het baggeren van watergangen met de baggerspuit. Boeren kunnen dit  binnen het Agrarisch Natuurbeheer (ANLb) tegen een vergoeding uitvoeren.

Uit het onderzoek kwam ook een duidelijk verband naar voren tussen de concentratie fosfor en de diepte van het water bij het monsternamepunt. Op ondiepe locaties worden hogere fosforconcentraties aangetroffen. Dit kan verklaard worden door een snellere opwarming en zuurstofloosheid in ondiep water waarbij vanuit de waterbodem meer fosfor vrijkomt. In een vervolg zal uitgebreider gekeken worden naar de relatie tussen fosforconcentraties, het profiel van de sloot, en de hoeveelheid bagger in de sloot. Ook zal kritisch gekeken moeten worden naar het bodemmateriaal waarmee ondiepe natuurvriendelijke zones in meren worden aangelegd, om emissies van fosfor vanuit de waterbodem zo veel mogelijk te voorkomen.

Stikstof wel te beïnvloeden met bemesting
De bodemvruchtbaarheid blijkt een belangrijke factor in de uitspoeling van stikstof. Mineralenverliezen kunnen worden voorkomen met goed bodembeheer (verbetering van de chemische, fysische en biologische bodemkwaliteit) en een uitgekiend bouwplan. Bouwplannen met relatief veel diepwortelende en N-efficiënte gewassen, zoals granen en gras, hebben minder N-uitspoeling dan bouwplannen met veel rooivruchten. Ook een uitgekiende bemesting, waarbij bemest wordt op de juiste plaats, het juiste tijdstip, met de juiste meststof in de juiste dosering, kan veel opleveren.

Uit het onderzoek blijkt dat het sterk afhangt van de gebiedskenmerken, van welke maatregelen effect mag worden verwacht. Sommige gebiedskenmerken zijn beïnvloedbaar door de landbouw, andere niet.

Nieuws

Word 1 maand boer en werk aan duurzame wereld Kan het zo zijn dat wij als bodemonderzoekers ons te ver in de bodem hebben ingegraven? Zijn we het zicht kwijtgeraakt toen we zagen hoe mooi de processen waren, die zich onder de grond afspelen?
Global Dairy Trade daalt voor vijfde keer op rij De Global Dairy Trade (GDT)  is vandaag (15 juni) voor de vijfde keer op rij met een daling van de gemiddelde prijs afgesloten. Hoewel de verliezen steeds beperkt zijn, lijkt het onduidelijk welke koers de mondiale zuivelmarkt gaat kiezen nu in veel regio's de coronamaatregelen langzaam worden versoepeld.
Hoge ruwvoerprijzen helpen de handel niet Het is niet wild in de ruwvoerhandel. Voor veehouders is het een drukke tijd waardoor er wat minder aandacht is voor de fouragehandel. Wat nodig is gebeurt gewoon maar op extra werken zitten de meeste veehouders nu niet te wachten. De relatief hoge voerprijzen helpen de ruwvoerhandel ook niet bepaald. “Je moet er behoorlijk aan trekken op het moment”, volgens verschillende handelaren. Daar komt nog bij dat er volop gras beschikbaar is. Veehouders zitten in een spagaat. Een topproductie met relatief duur voer, of de laatste kilo’s melk laten schieten en wat meer gras voeren.
Grote stalbrand bij kalverhouderij in Elspeet In Elspeet woedt vanmiddag (15 juni) een grote brand op een boerderij met kalveren. Meerdere schuren staan in brand.
Voederwaarde tweede snede erg wisselend De tweede snede zit bij het overgrote deel van de Boerenbusiness ruwvoertour deelnemers in de bult. Deze snede heeft alles gezien wat het nodig had en de kwaliteit is dan ook goed. De vers gras monsters uit verschillende hoeken van Nederland worden weergegeven. 
Welke zuivelverwerker pakt koppositie in mei? De positieve ontwikkeling van de melkprijzen heeft ook in de maand mei doorgezet. De 7 Nederlandse melkverwerkers die meedoen aan de Melkprijsvergelijker van Boerenbusiness hebben allen een hogere melkprijs bekendgemaakt. Welke verwerkers zijn een plekje gestegen in de prijsvergelijker?
Nederlandse melkaanvoer maakt kleine inhaalslag De Nederlandse melkaanvoer lag de eerste paar maanden van het jaar doorgaans onder het niveau van vorig jaar. Over de maand mei wordt een kleine inhaalslag gemaakt en is er geen negatief verschil ten opzichte van de melkproductie van vorig jaar.
Landbouwexport ook Q1 minder coronagevoelig De Nederlandse export heeft door de coronacrisis een stevige tik gehad. De landbouwexport is veel minder coronagevoelig, in 2020 kwam deze zelfs uit op een record. Inmiddels zijn ook de cijfers van het eerste kwartaal bekend. Cor Pierik, hoofd Landbouw bij het CBS, zet alles uiteen in Boerenbusiness Feiten.
Franse melkaanvoer sluit zwakke periode af De Franse melkproductie heeft na een zwakke start in de eerste 3 maanden van het jaar wat herstel getoond. De geproduceerde volumes over april lagen rond de 5-jarig gemiddeldes. Ook was de melkaanvoer in april 2021 groter dan in dezelfde maand een jaar eerder.
A-ware geeft voor het eerst Belgische melkprijs door A-ware heeft voor de eerste keer de melkprijs voor juni bekend gemaakt aan haar leveranciers in België. In een e-mail aan de Belgische melkveehouders meldt het zuivelconcern voor juni een standaardmelkprijs uit te betalen van €34,50 per 100 kilo.
DMK tevreden met tikkie minder winst en omzet De DMK Group heeft ondanks de coronacrisis een stabiel boekjaar 2020 achter de rug. De Duitse zuivelgigant, waar DOC Kaas onderdeel van uitmaakt, kijkt tevens optimistisch naar het lopende jaar.
FAO waarschuwt voor record aan importkosten De Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) waarschuwt ervoor dat de wereldwijde kosten van voedselimport dit jaar flink stijgen. Naar verwachting stijgen de importkosten dit jaar naar een nieuw record en importeert China meer mais.
Award biedt podium voor agrarisch vernuft Boerenbusiness, het online platform voor topondernemers in de agrarische sector, reikt dit jaar voor de derde keer de Agribusiness Award uit. We nodigen bedrijven uit de Nederlandse agribusiness van harte uit om zich vanaf 14 juni 2021 met hun innovatie in product, dienst of bedrijfsproces in te schrijven voor de Agribusiness Award 2021! 
Overheid weegt grootste stikstofbron niet mee Natuur krijgt stikstof aangevoerd vanuit de lucht (afkomstig vanuit landbouw, industrie, logistiek). De omvang van deze bron wordt tot op de gram becijferd, elk jaar opnieuw. Maar natuur krijgt óók stikstof aangevoerd vanuit de eigen bodemvoorraad. Dit is nog wel de grootste stikstofbron, die niet wordt gekwantificeerd en meegewogen in het stikstofbeleid
Eindelijk betere prijzen voor kalveren Melkveehouders die in de maand mei en juni nuchtere kalveren verkopen, krijgen voor het eerst sinds 2019 weer meer dan €35 voor een >45kg vaarskalf. Nu de prijzen eindelijk zijn verbeterd, is er voor zowel de kalverhouder als de melkveehouder...
Zo groeien de snijmaïs en de voederbieten Dat het weer een hele andere start van het groeiseizoen dan normaal voor de mais, is geen twijfel over mogelijk. In deze fotoreeks wordt weergegeven hoe de maïs- en voederbieten er voorstaan bij de Boerenbusiness Ruwvoertour deelnemers. 
Verenigde Staten zien zuivelexport stijgen De Verenigde Staten hebben in april goede zaken gedaan op de wereldzuivelmarkt. Het land zag de geëxporteerde hoeveelheid zuivel over april fors groeien ten opzichte van april 2020.  Dat blijkt uit cijfers van de Zuivel Export Raad (USDEC) van het land.
Overgang en aanbod laten zuivelnoteringen dalen Het mooie weer en de open terrassen hebben op de zuivelmarkt in Noordwest-Europa nog niet tot de verwachte hogere zuivelnoteringen geleid. Sterker nog, de prijzen zijn deze week voor de tweede opeenvolgende week gedaald. Hoe komt dit?
Landbouw groeit dit jaar voorbij niveau 2019 De landbouwsector groeit dit jaar voorbij het niveau van 2019, verwacht Rabobank. Wel zijn er onderlinge verschillen. In de akkerbouw wordt een omzetkrimp van -1% verwacht, terwijl Rabobank voor de grondgebonden veehouderij een groei van de omzet van 4% verwacht. 
Verdwijnt Amerikaanse zuivel uit schappen EU? Vertegenwoordigers van zuivelverwerkers en exporteurs in de Verenigde Staten vrezen nieuwe regels die de Europese Unie (EU) gaat invoeren. De EU hanteert vanaf 21 augustus strengere import eisen voor zuivel en bewerkt voedsel.