Stichting Mesdag-Zuivelfonds NLTO
Van Limburg Stirumweg 25
9291KB Kollum
mesdagfonds@gmail.com

Laatste nieuws

Bodemstructuur en bodemvruchtbaarheid meest bepalend voor hoeveelheid stikstof en fosfaat in oppervlaktewater

26-06-2019 - De bodemstructuur  en bodemvruchtbaarheid van landbouwgrond spelen een belangrijke rol bij de hoeveelheid stikstof en fosfaat, die wordt gemeten in het oppervlaktewater. Dit blijkt uit onderzoek van het NMI Wageningen in opdracht van Mesdag Zuivelfonds en Wetterskip Fryslân. 

De fosforconcentratie in het water blijkt in het grootste deel van Friesland sterk afhankelijk te zijn van de bodemstructuur en de vorm van de sloot. De boer kan hier via bemesting niet op sturen; hij kan er alleen voor zorgen dat er geen oppervlakkige afspoeling plaatsvindt.De bodemvruchtbaarheid blijkt de belangrijkste factor voor wat betreft de uitspoeling van stikstof. Mineralenverliezen kunnen dan ook worden voorkomen met goed bodembeheer. De hoogte van de mestgift blijkt veel minder een rol te spelen, beoordeeld vanuit de huidige bemestingsnormen.   
 
Wetterskip Fryslân en Mesdag Zuivelfonds gingen samen op zoek naar de oorzaken van de stagnerende verbetering van de waterkwaliteit in het Friese landelijke gebied. De ingezette maatregelen gericht op stikstof en fosfor, veelal toegespitst op bemesting, blijken sinds circa 2005 geen meetbaar effect meer te hebben op de waterkwaliteit. Onderzoeksinstituut NMI uit Wageningen kreeg de opdracht de problematiek in kaart te brengen middels een nieuwe onderzoeksmethode: gebaseerd op metingen in plaats van modellen. Onlangs werd het onderzoek afgerond. De bodemstructuur en de ontwatering blijken een belangrijke rol te spelen voor fosfor, terwijl bemesting vooral belangrijk is voor stikstof.

Als het gaat over stikstof en fosfor in sloten en vaarten in het landelijke gebied, dan wordt al snel gekeken naar de boeren. Logisch, zij vormen de belangrijkste gebruikers van dit gebied.
Eerder is in het beheergebied van Wetterskip Fryslân met behulp van computermodellen een onderzoek naar de bronnen van nutriënten in het landelijk gebied gedaan. Hieruit bleek dat de helft tot ongeveer driekwart van de stikstof- en fosforbelasting samen te hangen met de actuele bemesting en de nalevering van de bodem. Het drainagesysteem was daarbij sterk bepalend voor de route waarlangs de nutriënten in het water terechtkomen. Via aanscherping van het mestbeleid zou de belasting van het oppervlaktewater echter met slechts 2 tot 10% kunnen dalen.

De praktijk blijkt dan ook al vijftien jaar weerbarstig: van de maatregelen die door boeren worden genomen, wordt nauwelijks effect gemeten. Wat is daarvan de oorzaak? Begin 2018 besloten Wetterskip Fryslân en Mesdag Zuivelfonds samen op zoek te gaan naar de reden van de stagnerende waterkwaliteit. Daarbij stonden twee vragen centraal:
  1. Is de herkomst van de vervuilingsbronnen goed in beeld?
  2. Met welke maatregelen valt het beste te sturen op de stikstof- en fosforbelasting van het water?

Uitvoering onderzoek
De uitspoeling van mineralen naar het water wordt sinds jaar en dag berekend met modellen. Voor de zoektocht in Friesland wordt onderzoeksinstituut NMI gevraagd gebruik te maken van zijn nieuwe onderzoeksmethode, die gebaseerd is op metingen. Bij deze methode worden honderdduizenden metingen verzameld: over de waterkwaliteit, de bodemsamenstelling, mineralengehalten in de bodem, grondwaterstanden en – samenstelling, rioolwaterzuivering, bemesting, grondgebruik en intensiviteit van teelten, aantallen watervogels, enzovoorts. Een slimme computer gaat vervolgens op zoek naar de verbanden. In dit onderzoek zijn gegevens gebruikt van zo’n 200 verschillende kenmerken. Zo moet duidelijk worden welk verband er is tussen de mate van bemesting, de watervogels en ganzen, de waterzuivering, de gemeten concentraties stikstof en fosfor in het water, enz.

Fosfor nauwelijks te beïnvloeden
Volgens Gerard Ros, onderzoeker bij het NMI, blijken de concentraties stikstof en fosfor in het water goed te voorspellen op basis van de gebiedskenmerken. De fosforconcentratie in het water blijkt in het grootste deel van het gebied sterk afhankelijk te zijn van de bodemstructuur (klei, zand of veen), het metalengehalte (zoals ijzer) in de bodem, de P-toestand van de bodem en het kalkgehalte. “De boer kan hier via bemesting niet op sturen; hij kan alleen invloed uitoefenen op het verminderen van oppervlakkige afspoeling, de belangrijkste route waarlangs fosfor in het water komt”, aldus Ros.

De maatregelen voor het verlagen van de fosforconcentraties in het water moeten dan ook vooral worden gezocht in het tegengaan van oppervlakkige afspoeling (bijv. door goed bodembeheer), het beheer van de sloten en het beheer van de slootrand.  Een voorbeeld hiervan is het baggeren van watergangen met de baggerspuit. Boeren kunnen dit  binnen het Agrarisch Natuurbeheer (ANLb) tegen een vergoeding uitvoeren.

Uit het onderzoek kwam ook een duidelijk verband naar voren tussen de concentratie fosfor en de diepte van het water bij het monsternamepunt. Op ondiepe locaties worden hogere fosforconcentraties aangetroffen. Dit kan verklaard worden door een snellere opwarming en zuurstofloosheid in ondiep water waarbij vanuit de waterbodem meer fosfor vrijkomt. In een vervolg zal uitgebreider gekeken worden naar de relatie tussen fosforconcentraties, het profiel van de sloot, en de hoeveelheid bagger in de sloot. Ook zal kritisch gekeken moeten worden naar het bodemmateriaal waarmee ondiepe natuurvriendelijke zones in meren worden aangelegd, om emissies van fosfor vanuit de waterbodem zo veel mogelijk te voorkomen.

Stikstof wel te beïnvloeden met bemesting
De bodemvruchtbaarheid blijkt een belangrijke factor in de uitspoeling van stikstof. Mineralenverliezen kunnen worden voorkomen met goed bodembeheer (verbetering van de chemische, fysische en biologische bodemkwaliteit) en een uitgekiend bouwplan. Bouwplannen met relatief veel diepwortelende en N-efficiënte gewassen, zoals granen en gras, hebben minder N-uitspoeling dan bouwplannen met veel rooivruchten. Ook een uitgekiende bemesting, waarbij bemest wordt op de juiste plaats, het juiste tijdstip, met de juiste meststof in de juiste dosering, kan veel opleveren.

Uit het onderzoek blijkt dat het sterk afhangt van de gebiedskenmerken, van welke maatregelen effect mag worden verwacht. Sommige gebiedskenmerken zijn beïnvloedbaar door de landbouw, andere niet.

Nieuws

FrieslandCampina blijft kwakkelen op Duitse markt FrieslandCampina maakte in 2017 naar eigen zeggen een nieuwe start in Duitsland. Binnen 3 jaar moest de Duitse divisie weer winst draaien, zo was toen de doelstelling. Van groene cijfers is vooralsnog geen sprake.
Forse stijging brokprijzen door dure grondstoffen De voergrondstofprijzen hebben afgelopen oktober een flinke stijging ingezet, waarvan het plafond nog altijd niet in zicht lijkt te zijn. Deze stijging is inmiddels ook duidelijk terug te zien bij de prijzen van rundveebrokken over november.
Deel opkoopmiljarden naar stikstofreductie? In de Tweede Kamer is er mogelijk een meerderheid die het miljardenbudget voor de vrijwillige opkoop van veehouderijen, gedeeltelijk wil ombuigen naar investeringssteun bij het emissie arm maken van de bedrijfsvoering.
Populariteit plantaardige melk is blijvend De populariteit van plantaardige zuivelproducten heeft tijdens de coronapandemie forse stappen gezet. Half maart namen de verkopen met ruim 60% toe, zo tonen cijfers van marktbureau SPINS an. Inmiddels is het groeitempo wat afgezwakt, al kan je een gemiddeld groeitempo van 17% nog altijd hoog noemen. 4 redenen waarom plantaardige melk geen eendagsvlieg is.
200 man eruit bij Duitse tak FrieslandCampina FrieslandCampina gaat in Duitsland in de kosten snijden. Voor zo'n 195 voltijds-medewerkers van het zuivelconcern valt daardoor het doek.
Kunstmestmarkt is in beton gegoten De markt voor kunstmest lijkt in beton gegoten. De noteringen voor zowel Kalkammonsalpeter als Nutramon zijn ondertussen al weken stabiel. Waar komen deze prijzen op uit? En kan de internationale vraag naar ureum de prijzen op termijn doen stijgen?
Keuzes Investico bepalen uitkomst stikstofcalculaties 'Handvol boerenbedrijven houdt Nederland op slot'. Dat is de uitkomst van het onderzoek van Investico, een platform voor onderzoeksjournalistiek op basis van berekeningen met de Aerius Calculator. De uitkomsten van Aerius Calculator zijn echter afhankelijk van wat je erin stopt.
Grasgevoerd Iers rundvlees gekenmerkt met eigen label De Ierse overheidsinstantie Bord Bia (de Irish Food Board) lanceert dit najaar een nieuw nationaal kwaliteitslabel voor Iers rundvlees genaamd 'Grass Fed Standard'. Het label moet consumenten transparantie geven over de herkomst van het vlees.  
Bierbostel naar record op tamme voermarkt Het rommelde al even, maar nu is de kogel door de kerk. De prijs van bierbostel heeft opnieuw een stap naar boven gezet en komt daarmee uit op recordhoogte. De andere ruwvoeders doen het rustiger aan, want enkel snijmaïs noteert een prijsmutatie.
Rabobank waarschuwt voor overaanbod melk De negatieve impact van de coronacrisis houdt voorlopig nog grip op de zuivelmarkt, zo is de verwachting van de Rabobank. Tot het tweede kwartaal van 2021 zien analisten van de bank geen ruimte voor herstel.
Handel in VVO's loopt vlot voor de tijd van het jaar Het einde van 2020 nadert en doorgaans komt de de handel in vervangende verwerkingsovereenkomsten (VVO's) meer in trek. Hoe verloopt de handel dit jaar en wat wordt er verwacht van de prijzen richting de jaarwisseling?
Danone schrapt duizenden banen door coronacrisis Zuivelgigant Danone kondigde zondag (22 november) aan te gaan snijden in het werknemersbestand. Er worden zo'n 2.000 banen geschrapt om de winstgevendheid een boost te geven. Net als vele andere bedrijven heeft ook Danone last van de coronacrisis.
De 4 redenen van Arla's pessimisme over de markt Hoewel de melkprijs voor december stabiel blijft, is de Scandinavische zuivelcoöperatie Arla allerminst positief over de situatie over de zuivelmarkt.
Frankrijk passeert Duitsland in mestafzet Voor het eerst is Frankrijk Duitsland gepasseerd als belangrijkste afzetgebied van onbewerkte en bewerkte mest. Hoe meer fosfaat de mest per kuub bevat, hoe groter de transportafstand. Dat blijkt uit cijfers van het Nederlands Centrum Mestverwaarding (NCM).
Amerikanen melken in coronacrisis fors door De Amerikaanse melkaanvoer over september en oktober volgt dezelfde lijn als vorig jaar, maar zet wel hoger in. Een enigszins opvallende ontwikkeling aangezien de nog altijd voortdurende coronacrisis er dit voorjaar voor heeft gezorgd dat de zuivelmarkt geen optimale afzetkanalen kan bieden.
Nieuwe coöperatie komt met lokale 'Duingoed' kaas Op initiatief van een groep melkveehouders uit het gebied rondom de Loonse en Drunense Duinen is gisteren (18 november) de coöperatie Duinzuivel opgericht. Met de aangesloten melkveehouders wordt er Brabantse Duingoed-kaas gemaakt. Ambachtelijke kaas die lokaal afgezet wordt, zonder groot marketing offensief.
Herstel agrarische sector pas in tweede helft 2021 Herstel van de agrarische sector zal pas in de tweede helft van 2021 zichtbaar worden. Dat voorspelt ABN Amro in een nieuwe sectorprognose. De coronacrisis én andere uitdagingen zorgen komend jaar voor dalingen in de volumes, vooral in de varkenshouderij en akkerbouw.
Nederland telt weer meer melkgeiten Uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat er dit jaar opnieuw meer melkgeiten bijgekomen zijn in Nederland. Het betreft een stijging van 4% ten opzichte van vorig jaar, wat met name wordt veroorzaakt door schaalvergroting. De provincies Noord-Brabant en Gelderland zijn aanvoerders wat betreft de hoeveelheid bedrijven en geiten per provincie.
Brusselse boterberg slinkt, hoe reageert de markt? Het gaat te ver om te stellen dat de zuivelmarkt tussen hoop en vrees leeft, maar de stemming heeft wel iets daarvan weg. Wanneer we de aanknopingspunten en negatieve aspecten tegen elkaar wegstrepen, dan blijft er een mat gevoel over. De slinkende interventievoorraden zijn opbeurend, maar het coronavirus is spelbreker.
Ruwvoer aankopen goedkoper dan verbouwen De komende jaren trekt het ministerie van Landbouw in totaal €175 miljoen uit om bedrijven te ondersteunen die willen omschakelen naar een verregaande vorm van duurzame landbouw. Banken doen dit niet, want het extensiveren kan veel geld kosten.